شمس الدين احمد

47

خزائن الملوك ( فارسى )

نامند و شريان وريدى شريانيست كه از دل بريه آمده و آن را شريان الريه نامند و اوردهء شريانى چهار وريدست كه از ريه بقلب آمده و آنها را اوردة الريه گويند و نزد پيروان اطباى يونان ايصال غذاى شريان وريدى بريه بغايت اندكست كه او مخصوص به تنفس‌ست و ايصال غذاى اوردهء شريانى بريه بيشتر كه وى بهر آنست و ما سواى شعبهاى مذكورهء بالا شاخهاى شرائين و اوردهء قصبه و اعصاب و جاذب آورده نيز در تركيب ريه داخل‌اند و بذريعهء غشا باهم مشتمل و مجتمع شده و شرائين قصبه بريه خون مىرسانند و اوردهء قصبه خون واپس مىبرند چهاردهم قلب اما قلب كه بانگريزى هارت و به فارسى دل و به عربى فؤاد نامند عضوىست رئيس صنوبرى شكل منبع حرارت غريزى و معدن روح حيوانى و نزد اطباى يونان و متشرحين انگلستان فىمابين هر دو شق ريه بالاى حجاب حاجز واقعست و قاعدهء آن فرازسو و راس آن فرودسو موضوع‌ست كه قطر آن از جانب يمين به طرف يسار محرف مائل شده و راس آن اكثر ما بين اضلاع پنجم و ششم زير پستان چپ از عظم القص بفاصلهء دو نيم انچ تخمينا واقع بود و لون قلب قانىست و جرم آن مؤلف‌ست از لحم و الياف و غضروف و غشاى صلب و غشاى آن مشابه بغشاى صلب دماغ‌ست مركب از دو تو و آن را پيروان اطباى يونان غلاف القلب و حجاب القلب گويند و با قاعدهء قلب پيوستگى دارد و از جرم ديگران برداشته و جداست و قاعدهء قلب غضروفى است كه برباطات وثيقه مربوطست و انبات شرائين از سمت اوست و از طرفين قلب قريب بقاعدهء آن از موضع دخول دم و از موضع دخول نسيم دو زائدهء عصبانى موضوع شده كه آنها را اذنين القلب خوانند و آن در حالت انقباض قلب مسترخى و فراهم و در حالت انبساط آن پهن و كشاده مىشوند و هر دو جذب دم و نسيم كرده بقلب مىرسانند و در اذن اليمين اوردهء اجوف فوقانى و تحتانى و وريدهاى قلبيه و در اذن اليسار چهار اوردهء ريه داخل شده‌اند و نيز قلب در جرم زيرين دو بطن دارد يكى بطن ايمن كه محاذى كبدست و در ان خون بيشتر از روح باشد و در وى دو منفذست كه يكى از ان بجانب جگرست و از جگر وريدى در ان رسيده جهت ايصال خون لطيف از جگر بقلب و دوم بجانب ريه است كه شريان الريه از ان برآمده و بريه رسيده جهت رسانيدن غذا بريه از دل و از ريه هوا بسوى قلب و دوم بطن ايسر كه اعظم از ايمن است و در ان روح بيشتر از خون بود و آن را پيروان يونانيان شقاق القلب نيز گويند و وى نيز دو منفذ دارد كه يكى از انها بمنفذ اذن اليسار مشترك‌ست كه فيما بين اذن اليسار و بطن اليسار واقع شده و از منفذ دوم شريان بزرگ كه اصل جميع شرائينست و آن را ابهر و اوريطى و اورطى خوانند طلوع كرده و ميان هر دو بطن مذكور